Jongens ervaren in alle onderzochte jaren betere relaties met hun leraren dan meisjes. Bij jongens veranderde de score tussen 2016 en 2026 niet significant. Bij meisjes bleef deze in 2026 ongeveer gelijk aan die van 2024 en daarmee lager dan in de voorgaande jaren.
Ook bestaan er verschillen tussen onderwijstypen. Vwo-leerlingen ervaren over het algemeen betere relaties met hun leraren dan leerlingen op de havo en het vmbo. Tussen havisten en vmbo-leerlingen zijn geen significante verschillen gevonden. Alleen bij leerlingen op vmbo-basis en -kader verbeterde de score in 2026 significant ten opzichte van 2024.
Onderzoek onder ruim 30.000 leerlingen
Een eerdere factsheet liet zien dat deze relaties tussen 2022 en 2024 verslechterden. Dat sloot aan bij landelijke bevindingen uit het rapport Health Behaviour in School-aged Children, waarin leerlingen in het voortgezet onderwijs, en vooral meisjes, hun sociale relaties minder positief beoordeelden dan voor de coronacrisis.
Voor de nieuwe factsheet zijn gegevens gebruikt van 30.437 leerlingen uit leerjaar 3 van het voortgezet onderwijs. De gegevens zijn verzameld tussen 2016 en 2026. De leerlingen kwamen uit Noord-Limburg, Midden-Limburg, Sittard-Geleen, Maastricht-Heuvelland en Parkstad Limburg.
Van de deelnemers was 48,67 procent jongen en 51,33 procent meisje. Ongeveer 46 procent volgde een vmbo-opleiding, 28,20 procent zat op de havo en 25,58 procent op het vwo.
Zes stellingen over leraren
De leerlingen reageerden op zes stellingen over hun relatie met docenten. Bij iedere stelling koos bijna de helft het neutrale antwoord. Het positiefst waren leerlingen over de stelling ‘Ik voel me bij de docenten op mijn gemak’: 38 procent was het daarmee eens of zeer eens.
Het minst positief waren zij over de vraag of docenten hun gevoelens begrijpen. Twintig procent was het eens of zeer eens met de stelling ‘De docenten weten meestal wel hoe ik me voel’.
De onderzoekers voegden de antwoorden op de zes stellingen samen tot één index. Daarmee konden zij ontwikkelingen door de tijd en verschillen tussen groepen vergelijken. Bij de analyses hielden zij, afhankelijk van de onderzochte vergelijking, rekening met onderwijstype, geslacht, leeftijd, opleidingsniveau van de ouders en regio.
Daling na jaren van stabiliteit
Tussen 2016 en 2022 veranderde de gemiddelde score voor de ervaren relaties met leraren niet significant. Tussen 2022 en 2024 volgde een significante daling. Hoewel de score in 2026 weer significant steeg, werd het niveau van 2022 en de eerdere meetjaren niet bereikt.
De ontwikkeling verschilt per onderwijstype. Bij leerlingen op vmbo-basis en -kader verbeterde de score in 2026 ten opzichte van 2024. Bij vmbo-gemengd en -theoretisch, havo en vwo bleef de score ongeveer gelijk.
Bij meisjes was geen herstel zichtbaar: hun gemiddelde score bleef in 2026 vergelijkbaar met die van 2024. Bij jongens bleven de scores gedurende de gehele onderzoeksperiode stabiel.
Verschillen naar opleiding van ouders en regio
In eerdere jaren waren er weinig verschillen naar het opleidingsniveau van de ouders. In 2026 ervoeren leerlingen met hbo-opgeleide ouders echter betere relaties met hun leraren dan leerlingen met universitair opgeleide ouders. Alleen bij de groep met hbo-opgeleide ouders steeg de gemiddelde score significant ten opzichte van 2024.
De ontwikkelingen verschilden ook per regio, maar de onderzoekers zien daarin geen systematisch patroon. In Noord-Limburg daalde de score in 2018, bleef deze vervolgens tot en met 2024 ongeveer gelijk en nam zij in 2026 weer toe. In Maastricht-Heuvelland bleven de gemiddelde scores gedurende de onderzoeksperiode vergelijkbaar.
In Midden-Limburg en Parkstad Limburg waren de scores tussen 2016 en 2022 stabiel. Na een significante daling tussen 2022 en 2024 bleven zij in 2026 op dat lagere niveau. In Sittard-Geleen waren er significante dalingen in 2018 en tussen 2022 en 2024. De score veranderde daar in 2026 niet significant.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor schoolleiders en lerarenteams laten de cijfers zien dat de gemiddelde score in 2026 weliswaar is gestegen, maar nog niet terug is op het niveau van 2022 en de eerdere meetjaren. Bij meisjes en in verschillende regio’s bleef de score vergelijkbaar met het lagere niveau van 2024.
Voor leraren verwijst de factsheet naar een landelijke leidraad die adviseert een persoonlijke band met alle leerlingen op te bouwen, positieve interacties te bevorderen, autonomie en structuur te bieden en regelmatig op individuele relaties te reflecteren. Ook het voorkomen van conflicten en het herstellen van een beschadigde relatie worden genoemd.
Voor mentoren en leerlingbegeleiders is relevant dat de relatie tussen leraar en leerling samenhangt met relaties tussen klasgenoten. Volgens de aangehaalde meta-analyse zijn vooral negatieve aspecten van de leraar-leerlingrelatie voorspellend voor relaties met klasgenoten. Die samenhang is vooral van belang bij leerlingen met gedragsproblemen.
Bron: Beenen, S., Monfrance, M. & Havermans, W. (2026). Sociale relaties op school: Middelbare scholieren in relatie met hun leraren 2016-2026. Factsheet OML2026-015, Universiteit Maastricht.
