Beroemd worden of veel geld verdienen: scholen moeten jongeren helpen onderzoeken waarop zulke dromen zijn gebaseerd en wat ze voor anderen betekenen. Dat betogen Lari Launonen en Arniika Kuusisto van de Universiteit van Helsinki en Doret de Ruyter van de Universiteit voor Humanistiek. Volgens hen is een levensdoel niet vanzelf waardevol omdat een leerling het zelf belangrijk vindt.
De auteurs beschrijven hoe onderwijs jongeren kan ondersteunen bij het kiezen van een richting in hun leven. Hun artikel is een theoretisch betoog, gebaseerd op bestaande literatuur. Ze hebben hun voorgestelde aanpak niet in klassen onderzocht.
Jongeren hebben volgens de auteurs veel mogelijkheden om hun toekomst vorm te geven. Tegelijk krijgen ze allerlei beelden voorgeschoteld van wat een aantrekkelijk leven zou zijn. Scholen kunnen hen helpen die mogelijkheden te beoordelen. Daarbij gaat het om meer dan de vraag waar iemand enthousiast van wordt.
Dromen met zicht op de werkelijkheid
De auteurs noemen jongeren die beroemd artiest, schatrijk of piloot willen worden, maar een onrealistisch beeld hebben van hun talenten of van wat daarvoor nodig is. Dromen en optimisme horen volgens hen bij een betekenisvol leven. Een doel kan echter zo ver van de werkelijkheid af komen te staan dat het zijn waarde verliest.
Daarom zouden docenten leerlingen moeten helpen onderzoeken of hun toekomstbeeld op betrouwbare informatie berust. Weten ze genoeg over wat ze willen bereiken? Of laten ze zich leiden door halve waarheden van bijvoorbeeld beïnvloeders op sociale media, reclamemakers of hun eigen verlangens?
Dat een doel voor iemand veel betekent, is volgens de auteurs onvoldoende. Ze noemen mensen die hun leven wijden aan het bestrijden van een niet-bestaand complot. Die kunnen sterk betrokken zijn en denken anderen te helpen, terwijl hun inzet op onjuiste informatie berust.
Een aantrekkelijk voorbeeld kan ook schadelijk zijn
Naast een voldoende realistisch beeld van de wereld stellen de auteurs een tweede ondergrens: een levensdoel en de manier waarop iemand dat nastreeft, moeten de rechten van anderen respecteren. Een goed bedoeld doel rechtvaardigt geen schadelijke middelen.
Als voorbeeld bespreken ze mannelijke beïnvloeders op sociale media die vrouwenhaat en racisme verspreiden. Jongens kunnen onder de indruk zijn van hun rijkdom, gespierde uiterlijk en gezag. Volgens de auteurs vraagt een gesprek daarover om pedagogische tact. Alleen zeggen dat zulke figuren verwerpelijk zijn, kan ertoe leiden dat leerlingen afhaken.
Ze stellen voor samen te onderzoeken waarom invloed, spierkracht en macht op zichzelf een leven nog niet betekenisvol maken. Docenten kunnen daar voorbeelden tegenover zetten van mensen die laten zien hoe discipline en leiderschap ook anders kunnen worden ingevuld.
Leerlingen blijven zelf kiezen
Deze ondergrenzen betekenen volgens de auteurs niet dat docenten voor iedere leerling een levensdoel moeten bepalen. Leerlingen houden de vrijheid om te kiezen wat ze willen nastreven en hoe ambitieus ze daarin zijn.
Ook hoeft niet iedereen wetenschapper, kunstenaar of hulpverlener te worden. Een levensdoel moet op voldoende betrouwbare kennis berusten, maar hoeft niet gericht te zijn op het ontwikkelen van nieuwe kennis. Evenmin hoeft ieder doel nadrukkelijk bedoeld te zijn om anderen te helpen, zolang het geen morele plichten of rechten schendt.
Docenten kunnen wel laten zien hoe uiteenlopende bezigheden waardevol kunnen zijn. De auteurs noemen onder meer kennis delen, muziek maken, mode ontwerpen en koken. Zo kunnen leerlingen ook de waarde herkennen van interesses die minder vanzelfsprekend als betekenisvol worden beschouwd.
Iets betekenen hoeft niet groots te zijn
Voor doelen die het welzijn van anderen dienen, vragen de auteurs nadrukkelijk aandacht. Daarvoor hoeft een leerling geen volgende Nelson Mandela of Florence Nightingale te willen worden. Ook kinderen opvoeden, voor ouder wordende ouders zorgen en vrijwilligerswerk doen zijn volgens hen betekenisvolle bezigheden.
Verhalen over bijvoorbeeld Malala of medewerkers van Artsen zonder Grenzen kunnen leerlingen laten zien hoe iemand zich voor anderen inzet. Daarbij moeten docenten voorkomen dat zo’n levensdoel onbereikbaar lijkt voor gewone mensen. Ook bescheidener bijdragen aan het welzijn van mensen, dieren en natuur tellen mee.
De auteurs noemen daarnaast vrijwilligerswerk als mogelijkheid om leerlingen te laten ontdekken wat zij voor anderen willen betekenen. Docenten kunnen zelf een voorbeeld zijn door te laten zien hoe hun overtuigingen terugkomen in wat ze doen.
Een open schoolomgeving, waarin leerlingen van volwassenen én van elkaar leren, kan volgens de auteurs tegenwicht bieden aan sociale media die eindeloos scrollen, berichten plaatsen voor bevestiging en riskante uitdagingen aanmoedigen. Leraren die vertellen wat zij zelf belangrijk vinden in het leven, kunnen leerlingen uitnodigen daar ook over na te denken.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor docenten biedt het artikel aanknopingspunten om met leerlingen over hun toekomst te praten: waarop is hun droom gebaseerd, wat vraagt die van hen en hoe raakt die anderen? De auteurs bepleiten duidelijke grenzen bij misleiding en het schenden van rechten, met ruimte voor eigen keuzes.
In de les kunnen verhalen over rolmodellen en ervaringen met vrijwilligerswerk leerlingen laten kennismaken met verschillende manieren om iets te betekenen. De auteurs benadrukken dat ook alledaagse zorg en bescheiden bijdragen waardevol zijn.
Voor scholen ligt de nadruk op een open sfeer waarin leerlingen hun doelen kunnen bespreken en docenten ook hun eigen drijfveren delen. Het artikel geeft voorstellen voor deze aanpak; de werking ervan is in dit artikel niet onderzocht.
Bron: Launonen, L., de Ruyter, D. & Kuusisto, A. (2026). Education for objectively meaningful purposes, Journal of Moral Education. Online gepubliceerd op 10 november 2026. DOI: https://doi.org/10.1080/03057240.2026.2752627
