Zij brachten de cognitieve en onderwijsuitkomsten in kaart van mensen die prematuur zijn geboren, vóór 37 weken zwangerschap, of met een laag geboortegewicht van minder dan 2500 gram. Hoewel de overlevingskansen van te vroeg geboren kinderen de afgelopen decennia sterk zijn verbeterd, laten de onderzoekers zien dat de gevolgen voor leren en schoolloopbanen langdurig kunnen doorwerken.
De uitkomsten zijn moeilijk met elkaar te vergelijken
De aanleiding voor het onderzoek was de versnippering van het bestaande bewijs. Er zijn veel afzonderlijke studies en systematische reviews over dit onderwerp verschenen, maar die gebruiken uiteenlopende definities en methoden. Daardoor zijn de uitkomsten moeilijk met elkaar te vergelijken. De onderzoekers wilden die kennisbasis samenbrengen om beter te kunnen adviseren over medische follow-up, onderwijspraktijk en beleid.
Daarvoor voerden zij een paraplureview uit, een onderzoek waarin bestaande systematische reviews opnieuw worden samengebracht en beoordeeld. Via wetenschappelijke databases, waaronder PubMed, Embase en de onderwijsdatabase ERIC, zochten zij naar beschikbare systematische reviews tot en met april 2025. Uiteindelijk namen zij veertig reviews op, waarvan tweeëntwintig met een eigen meta-analyse en achttien met een narratieve synthese. Om de uitkomsten beter vergelijkbaar te maken, heranalyseerden de onderzoekers effectmaten uit de oorspronkelijke studies en brachten zij die terug tot één maatstaf, Hedges g. Ook beoordeelden zij de kwaliteit van de opgenomen reviews en het risico op vertekening.
Ook bij verbaal en non-verbaal IQ zien de onderzoekers vergelijkbare achterstanden
De bevindingen zijn duidelijk. Mensen die prematuur of met een laag geboortegewicht zijn geboren, scoren gemiddeld lager op algemene intelligentie. Het verschil komt neer op ongeveer tien IQ-punten. Ook bij verbaal en non-verbaal IQ zien de onderzoekers vergelijkbare achterstanden.
Die verschillen zijn ook zichtbaar in schoolse vaardigheden. Bij lezen, rekenen en spelling presteren deze kinderen gemiddeld lager dan leeftijdsgenoten die op tijd en met een normaal geboortegewicht zijn geboren. Daarnaast hebben zij bijna drie keer zo vaak speciale onderwijsondersteuning nodig.
Bij kinderen die vóór 28 weken zwangerschap zijn geboren, is het verschil in IQ het grootst
Hoe vroeger een kind wordt geboren en hoe lager het geboortegewicht, hoe groter de achterstanden gemiddeld zijn. Bij kinderen die vóór 28 weken zwangerschap zijn geboren, is het verschil in IQ het grootst. Dat geldt ook voor kinderen met een geboortegewicht onder de duizend gram. De onderzoekers benadrukken echter dat de risico’s niet beperkt blijven tot deze meest kwetsbare groep. Ook kinderen die tussen 32 en 37 weken zijn geboren, of met een geboortegewicht tussen 1500 en 2500 gram, laten gemiddeld lagere cognitieve en schoolse prestaties zien.
Analyses naar leeftijd laten zien dat sommige nadelen tijdens de adolescentie enigszins afnemen. Toch blijven de effecten voor IQ, leesvaardigheid, spelling en de behoefte aan extra onderwijsondersteuning zichtbaar gedurende de schoolperiode en tot in de vroege volwassenheid.
Over schoolloopbanen en onderwijskosten is minder kwantitatief bewijs beschikbaar. De narratieve samenvattingen wijzen wel op lagere afstudeercijfers in het voortgezet onderwijs, hogere zittenblijfpercentages en minder deelname aan hoger onderwijs. Bijna de helft van de mensen met een zeer laag geboortegewicht volgde een beroepsopleiding in plaats van hoger onderwijs, tweemaal zo vaak als in de vergelijkingsgroep.
Vroeggeboorte gaat gepaard met hogere uitgaven
Uit twee studies naar onderwijskosten blijkt dat vroeggeboorte gepaard gaat met hogere uitgaven. Voor kinderen die vóór 28 weken zwangerschap zijn geboren, werden de extra onderwijskosten in de eerste achttien levensjaren geschat op 3978 Britse pond ten opzichte van kinderen die op tijd zijn geboren, in prijzen van 2006.
De onderzoekers concluderen dat vroeggeboorte en laag geboortegewicht samenhangen met aanhoudende cognitieve en onderwijskundige nadelen. Zij pleiten voor vroege signalering, gerichte ondersteuning en langdurige monitoring. Ook wijzen zij op het belang van beter afgestemd beleid tussen gezondheidszorg en onderwijs. Voor toekomstig onderzoek bevelen zij gestandaardiseerde definities aan, meer aandacht voor onderwijskosten en schoolloopbanen, meer bewijs uit lage- en middeninkomenslanden en longitudinaal onderzoek.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor scholen en leraren laat dit onderzoek zien dat de gevolgen van vroeggeboorte of een laag geboortegewicht niet beperkt blijven tot de eerste levensjaren. Leerlingen uit deze groep hebben gemiddeld vaker moeite met lezen, rekenen en spelling en hebben vaker extra ondersteuning nodig. Vroege signalering kan helpen om problemen tijdig op te merken.
Voor samenwerkingsverbanden en ondersteuningsdiensten maken de resultaten duidelijk dat de ondersteuningsbehoefte niet alleen voorkomt bij extreem vroeg geboren kinderen. Ook kinderen die minder extreem prematuur zijn geboren of een minder laag geboortegewicht hadden, laten gemiddeld verhoogde risico’s zien op cognitieve en onderwijsgerelateerde problemen.
Voor beleidsmakers in onderwijs en gezondheidszorg onderstrepen de bevindingen het belang van langdurige monitoring en samenwerking tussen zorg en onderwijs. De onderzoekers wijzen erop dat vroeggeboorte en laag geboortegewicht samenhangen met hogere onderwijskosten en een grotere behoefte aan ondersteuning gedurende de schoolloopbaan.
Bron: Hu, M., Truong, T., Zhu, S., Vidiella-Martin, J., Johnson, S., Quigley, M.A. & Petrou, S. (2026). Cognitive and Educational Outcomes After Preterm Birth or Low Birth Weight: An Umbrella Review and Meta-Analysis, JAMA Pediatrics. DOI: 10.1001/jamapediatrics.2026.0533
