Wat is onderzocht en waarom
Onderzoekers van de HU University of Applied Sciences Utrecht onderzochten in het Journal of Language, Identity & Education hoe vijf meertalige onderwijsassistenten hun rol ontwikkelden op een Nederlandse secundaire nieuwkomersschool. Ze keken naar het doel van hun werk, hun positie in de school en het potentieel dat de assistenten zelf zagen om hun rol te versterken.
Volgens de auteurs staan nieuwkomersleerlingen, hun families en docenten voor bijzondere uitdagingen. Nieuwkomersklassen missen vaak personeel, ruimte en materiaal, en veel docenten voelen zich niet voorbereid op een cultureel en taalkundig diverse groep. Meertalige onderwijsassistenten kunnen als taalkundig en cultureel tussenpersoon optreden, maar die rol is weinig onderzocht. Eerdere studies tonen dat de assistenten kampen met een veelzijdige rol, een randpositie en weinig ontwikkelmogelijkheden. Ze leggen hun ervaringen meestal op één moment vast, zodat onduidelijk blijft hoe de rol zich in de tijd ontwikkelt.
Vijf assistenten, drie meetmomenten
De school telde ongeveer 180 medewerkers en 1000 leerlingen van 12 tot 18 jaar met 77 nationaliteiten. Vijf nieuwkomers kregen een aanstelling als assistent: Milena, Layla, Alina, Elif en Kateryna (pseudoniemen). Ze waren 35 tot 45 jaar, woonden minstens twee jaar in Nederland en beheersten het Nederlands minimaal op niveau B1. Elke assistent kreeg een docent als tutor, en beiden volgden regelmatig training.
De onderzoekers interviewden elke assistent drie keer: in de eerste maand, na zes maanden en na een jaar. Dat leverde vijftien semigestructureerde interviews op, die ze analyseerden met de constante vergelijkende methode.
Van vertalen naar vakinhoud
In het begin bestond het werk vooral uit academische ondersteuning in de klas: vertalen, tolken en opdrachten uitleggen, ook tijdens toetsen. Layla zei dat leerlingen de stappen van een opdracht in het Nederlands niet begrijpen, maar die in het Arabisch wel kunnen uitvoeren: ‘Ze hebben mij nodig als een vertaler.’ Buiten de klas gaven de assistenten emotionele steun.
Bij het tweede meetmoment was het werk fors uitgebreid. De assistenten werkten in meer klassen en legden meer vakspecifieke inhoud uit. Ze gaven kleine groepen ondersteuning, vooral bij het leren van Nederlands, speelden een sleutelrol bij conflictbemiddeling, gedragsmanagement en emotionele steun, en hielpen leerlingen wegwijs te worden in Nederland. Drie assistenten noemden bemiddelen richting de bredere schoolgemeenschap, zoals ouders, een kernonderdeel van hun werk.
Bij het derde meetmoment concentreerde het werk zich op academische en pedagogische ondersteuning, vooral voor leerlingen met dezelfde thuistaal. De assistenten gaven gestructureerde bijles aan vaste groepen en voerden taalbuddy’s in. Vier van hen maakten meertalige materialen, zoals tweetalige woordenlijsten voor wiskunde. Conflictbeheersing en emotionele steun buiten de klas kwamen nog maar één keer ter sprake.
Een steviger positie
Aan het begin klopten de assistenten bij docenten aan met het verzoek mee te mogen kijken en te ondersteunen. Alle assistenten ervoeren spanningen, omdat sommige docenten de rol niet kenden of aarzelden. Kateryna zei achteraf dat het ‘een beetje chaotisch’ was door te veel verantwoordelijkheden.
Bij het tweede meetmoment werkten de meeste assistenten met minder docenten, wat regelmatiger ondersteuning mogelijk maakte. Tegelijk namen de spanningen toe: veel docenten begrepen de rol nog niet of deelden hun planning niet, en de assistenten kregen algemene taken die niet bij hun functie hoorden. Elif zei dat docenten en teamleiders nog steeds niet weten wie zij zijn.
Bij het derde meetmoment hadden de assistenten hun positie aanzienlijk versterkt. Layla werkte met twee klassen, tegenover tien het jaar daarvoor. Een nieuwe teamleider maakte hun rol zichtbaarder door docenten per e-mail te informeren. Alle assistenten ervoeren meer duidelijkheid. Niet alle spanningen verdwenen, maar ze namen sterk af.
Meer Nederlands, meer didactiek
Aanvankelijk ging professionele ontwikkeling vooral over beter Nederlands. Later kwamen daar vragen bij over tweedetaalverwerving, vakonderwijs en lesplanning voor meertalige klassen. Aan het eind meldden de assistenten dat hun Nederlands was verbeterd door cursussen en dagelijks gebruik, dat ze inzicht hadden gekregen in het Nederlandse onderwijs en dat hun pedagogische vaardigheden waren gegroeid door training. Wekelijkse casusbesprekingen vonden ze bijzonder waardevol. Ze wilden nog wel meer strategieën voor het ondersteunen van nieuwkomers en beter Nederlands.
Conclusies en aanbevelingen
De ontwikkeling van de vijf assistenten verliep opvallend gelijk. Volgens de onderzoekers bood de randpositie ook ruimte om te experimenteren en de rol zelf vorm te geven. Op schoolniveau noemen ze zes voorwaarden: duidelijke rolverwachtingen, zichtbaarheid van de assistenten, toegang tot lesplanning, werken met een beperkt aantal docenten, ondersteuning van professionele ontwikkeling met aandacht voor meertalige pedagogiek en een schoolbreed taalbeleid dat meertaligheid waardeert. Op beleidsniveau vragen ze om formele erkenning en professionalisering van de rol, met certificeringstrajecten en een duidelijkere functieomschrijving.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor schoolleiders en teamleiders hoorde een steviger positie van de assistenten bij een beperkt aantal docenten om mee te werken, toegang tot lesplanning en een teamleider die de rol zichtbaar maakte. Waar die structuur ontbrak, bepaalden de assistenten grotendeels zelf hun taken en grenzen.
Voor docenten is relevant dat de assistenten systematisch wilden samenwerken en lessen vooraf wilden plannen in plaats van ad hoc te werken. Onduidelijkheid over verwachtingen en het niet delen van planning kwamen als knelpunt terug.
Voor beleidsmakers pleiten de onderzoekers voor formele erkenning en professionalisering van de rol. Certificeringstrajecten en een duidelijkere functieomschrijving kunnen volgens hen bijdragen aan de duurzaamheid van de functie.
Bron: Moraru, M., Kuiper, C., Timmerman, J., Mooijman, S. & Smit, J. (2026). Multilingual Teaching Assistants in Secondary Newcomer Education: Mapping the Role Development Over Time, Journal of Language, Identity & Education. DOI: https://doi.org/10.1080/15348458.2026.2734784
