De bijeenkomst maakte deel uit van een webinarreeks van het OESO-project Evidence Web for Education. Daarin laten kennisorganisaties uit verschillende landen zien hoe zij onderzoek toegankelijk en bruikbaar maken voor het onderwijs. De OESO wil daarmee uitwisseling tussen landen stimuleren: hoe zorg je dat onderzoekskennis aansluit bij vragen uit de klas en daadwerkelijk wordt gebruikt? Het NKO presenteerde de Nederlandse aanpak, met de Kennisrotonde en onderwijskennis.nl als voorbeelden.
“Onderzoekers willen leraren helpen, maar beginnen heel vaak met onderzoeksvragen die ze zelf hebben bedacht”, zei Van der Vecht. “We proberen allerlei vragen te beantwoorden, maar die antwoorden zijn vaak niet helemaal compleet. Er zijn nog dingen die onderzocht moeten worden. Soms zijn dat vragen waar onderzoekers zelf niet aan hebben gedacht.”
Van praktijkvraag naar onderzoeksvraag
De Kennisrotonde bestaat volgens Van der Vecht elf jaar. Aanleiding was de afstand tussen onderzoekers en onderwijsprofessionals. Onderzoek publiceren betekent nog niet dat leraren het gebruiken. “Onderzoek delen komt nooit op het juiste moment. We hebben soms moeite om dezelfde taal te spreken. Spreken onderzoekers dezelfde taal als mensen uit de praktijk? Heel vaak niet.”
Iedere leraar kan online een vraag indienen. Een kennismakelaar neemt vervolgens contact op om te bespreken wat de vraagsteller precies wil weten. Iemand zoekt bijvoorbeeld informatie over regelgeving of advies over een leerling met een specifiek probleem. Daar kan onderzoek niet altijd rechtstreeks antwoord op geven.
“Onze taak, of die van de kennismakelaars, is een manier te vinden om deze vragen te vertalen naar vragen die onderzoek daadwerkelijk kan helpen beantwoorden”, aldus Van der Vecht.
Soms bestaat het antwoord al en volstaat een verwijzing. In ongeveer honderd gevallen per jaar doet een kennismakelaar literatuuronderzoek en schrijft een beknopt rapport. Alle antwoorden verschijnen online, doorzoekbaar op onderwerp.
De kennismakelaars werken bij universiteiten en particuliere onderzoeksorganisaties en worden betaald. Daarnaast raadplegen zij gespecialiseerde onderzoekers. Die werken volgens Van der Vecht vaak graag mee, “omdat ze echt willen dat hun onderzoek gebruikt wordt”.
Van smartphones tot onbewezen trainingen
Vooral leraren uit het basis- en voortgezet onderwijs stellen vragen. Basisvaardigheden en basiskennis staan bovenaan. “Leraren willen weten: hoe kan ik leerlingen helpen deze basisvaardigheden en kennis te beheersen? Hoe kan ik hen helpen effectief te leren?”
Ook kansengelijkheid en de professionele ontwikkeling van leraren komen aan bod. Over schoolorganisatie en leerlingenwelzijn komen relatief weinig vragen binnen.
Als voorbeeld van invloed op het onderwijs noemde Van der Vecht het smartphoneverbod. De Kennisrotonde verzamelde onderzoek naar telefoons in de klas. Smartphones leiden leerlingen af, doordat zij er ook sociale media op bekijken en mee winkelen. “Binnen een paar maanden werd besloten telefoons uit de scholen, uit de klas, te weren.” De Kennisrotonde heeft volgens haar aan dat besluit bijgedragen.
De antwoorden kunnen ook onderwijsmythes ontkrachten. Van der Vecht haalde een kennismakelaar aan die onderzoek deed naar trainingen die de communicatie tussen beide hersenhelften zouden bevorderen. Die vond het “bijzonder verontrustend dat sommige commerciële bedrijven geld verdienen met trainingen waarvan is aangetoond dat ze geen effect hebben”.
Niet ieder antwoord verandert de lespraktijk. Soms bevestigt het wat een leraar al vermoedde. Een vraagsteller over spellingonderwijs reageerde: “Wetenschappelijk onderzoek heeft mijn ervaring bevestigd. Het verschilde niet veel van wat ik verwachtte, maar de bevestiging was zeer welkom.”
Volgens Van der Vecht zegt de meerderheid van de vraagstellers de antwoorden te gebruiken. Een kwart doet dat nog niet, maar verwacht dat waarschijnlijk wel te gaan doen. “Soms zijn de antwoorden niet echt bruikbaar. Soms moeten we vraagstellers teleurstellen.”
Wanneer wordt onderzoek een advies?
Het NKO begon als onderzoeksfinancier NRO. Later kwamen kennisdeling en een infrastructuur voor gegevens over onderwijsresultaten erbij. Volgens Roetman werd steeds duidelijker dat onderwijsprofessionals onderzoekskennis nodig hebben “in een vorm die gemakkelijker te begrijpen is dan een wetenschappelijke publicatie”.
Via onderwijskennis.nl biedt het instituut themapagina’s, handreikingen en een Nederlandse vertaling van de verzameling onderzoeksanalyses van de Britse Education Endowment Foundation. Die laatste vermeldt per onderwijsaanpak de effectiviteit, bewijskracht en gemiddelde kosten.
Eén studie in Chili is niet genoeg. Onderwijssystemen kunnen enorm verschillen
Moderator Inge de Wolf vroeg of één gerandomiseerde studie uit Chili dan voldoende is voor aanbevelingen aan Nederlandse leraren. Roetman wees op het belang van de onderwijscontext. “Eén studie in Chili is niet genoeg. Onderwijssystemen kunnen enorm verschillen. We zoeken robuust bewijs, maar ook onderzoek dat binnen onze context is gedaan, of binnen een onderwijscontext die sterk op de onze lijkt.”
Bij andere producten moet juist duidelijk zijn welke vragen niet of slechts gedeeltelijk te beantwoorden zijn.
Aanbevelingen voor de klas
Een handreiking over klassenmanagement in het voortgezet onderwijs bevat bijvoorbeeld zes aanbevelingen. Werk aan een goede relatie met leerlingen en zorg voor duidelijke regels, routines en verwachtingen.
Praktijkscenario’s laten zien hoe dat eruit kan zien. Een leraar begroet leerlingen bij binnenkomst, kent hun namen en toont belangstelling. Vervolgens maakt hij duidelijk wat hij verwacht, bijvoorbeeld dat pet en jas aan de kapstok gaan. Zulke voorbeelden moeten volgens Roetman “de aanbevelingen tot leven brengen”.
Onderzoekers maken de handreikingen samen met leraren en schoolleiders. Onderwijsprofessionals beoordelen de teksten en gespecialiseerde schrijvers letten op begrijpelijke taal. “We hebben een heel zorgvuldig proces met verschillende vormen van beoordeling en raadpleging van praktijkmensen, om steeds opnieuw te controleren of het eindresultaat toegankelijk en bruikbaar is voor leraren”, zei Van der Vecht.
