Onderzoekers van het Amsterdam Pediatric Abdominal Center van het Emma Kinderziekenhuis onderzochten hoe vaak kinderen schooltoiletten vermijden voor ontlasting, waarom zij dat doen, welke lichamelijke klachten zij daarmee in verband brengen en hoe vaak zij daarvoor naar een arts gaan. Aanleiding was eerder onderzoek onder ouders van kinderen met aangeboren afwijkingen aan het maagdarmkanaal. Daaruit bleek dat schone toiletten samenhingen met betere ervaringen op school. De onderzoekers wilden weten of dit ook geldt voor kinderen in de algemene bevolking.
Jongere kinderen vulden de vragenlijst meestal samen met een ouder in
Het onderzoek had een cross-sectionele opzet. In totaal vulden duizend kinderen van 8 tot en met 16 jaar de vragenlijst in: 518 basisschoolleerlingen en 482 middelbare scholieren. De vragenlijst was ontwikkeld door specialisten van het Amsterdam UMC samen met het Maag Darm Lever Fonds en bestond uit elf vragen over algemene kenmerken, schoolvoorzieningen, toiletgedrag, maagdarmklachten en artsbezoeken. Jongere kinderen vulden de vragenlijst meestal samen met een ouder in.
Van de basisschoolleerlingen gaf 51,2 procent aan ontlasting altijd, meestal of soms op te houden tijdens schooltijd. Bij middelbare scholieren was dat 71,4 procent. Daarnaast zei 34,9 procent van de basisschoolleerlingen nooit of bijna nooit op school naar het toilet te gaan voor ontlasting. Bij middelbare scholieren was dat 63,1 procent. De onderzoekers vonden geen significante verschillen naar geslacht of naar de stedelijkheid van de schoolomgeving.
Geen hygiëne als reden en gebrek aan privacy
De meest genoemde redenen waren hygiëne en privacy. Van de kinderen die ontlasting ophielden, noemde 84,3 procent hygiëne als reden en 79,3 procent gebrek aan privacy. Naarmate kinderen ouder waren, speelden ook sociale en emotionele factoren vaker een rol. Bij de middelbare scholieren noemde 65,7 procent schaamte als reden en 68,3 procent het taboe rond ontlasting op school. De gemiddelde beoordeling van de reinheid van schooltoiletten was een 6,0. Toch gaf 41 procent van alle kinderen de schooltoiletten een onvoldoende voor schoonmaak.
Het ophouden van ontlasting bleef volgens de kinderen geregeld niet zonder gevolgen. Van de basisschoolleerlingen die aangaven ontlasting op te houden, rapporteerde 52,1 procent buikpijn die zij daarmee in verband brachten. Bij middelbare scholieren was dat 49,0 procent. Obstipatie werd gemeld door 19,0 procent van de basisschoolleerlingen en 16,0 procent van de middelbare scholieren die ontlasting ophielden. Ongewild verlies van ontlasting werd gemeld door 4,5 procent van de basisschoolleerlingen in deze groep en 1,3 procent van de middelbare scholieren.
Minstens één keer een arts bezocht
De onderzoekers wijzen erop dat 4,5 procent op de basisschool betekent dat in vrijwel elke basisschoolklas gemiddeld minstens één kind hiermee te maken kan hebben. Van de basisschoolleerlingen die ontlasting ophielden, had 12,5 procent minstens één keer een arts bezocht vanwege klachten die zij aan dit gedrag koppelden. Bij middelbare scholieren was dat 7,5 procent.
Tegelijk benadrukken de onderzoekers dat op basis van dit onderzoek geen oorzakelijk verband kan worden vastgesteld tussen negatieve toiletervaringen en maagdarmklachten. Klachten zoals obstipatie kunnen ook los van toiletgedrag ontstaan, bijvoorbeeld door psychologische factoren, voeding, slaap of een onderliggende aandoening. Bovendien werd obstipatie niet vastgesteld met gestandaardiseerde diagnostische criteria, maar op basis van de eigen inschatting van deelnemers.
De studie kent meer beperkingen. Alleen kinderen van 8 tot en met 16 jaar namen deel, waardoor niets bekend is over jongere basisschoolleerlingen. Zelfrapportage kan leiden tot vertekening, zeker bij sociaal gevoelig gedrag zoals incontinentie of toiletvermijding. Bij jongere kinderen kan bovendien de aanwezigheid van een ouder invloed hebben gehad op de antwoorden.
Regels voor schooltoilette zijn beperkt en worden niet structureel worden gehandhaafd
Volgens de onderzoekers laat de studie zien dat het ophouden van ontlasting op school veel voorkomt en vooral samenhangt met zorgen over hygiëne en privacy. Zij schrijven dat gerichte verbetering van schooltoiletten kan helpen om toiletvermijding te verminderen en daarmee mogelijk ook klachten en artsbezoeken terug te dringen. Daarbij wijzen zij erop dat de Nederlandse regels voor schooltoiletten beperkt zijn en niet structureel worden gehandhaafd. Nieuwe interventies zouden daarom niet alleen op de toiletten zelf gericht moeten zijn, maar ook scholen, ouders en andere betrokkenen moeten meenemen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor schoolbesturen en directies laat dit onderzoek zien dat schooltoiletten niet alleen een facilitair onderwerp zijn. Een groot deel van de leerlingen vermijdt het toilet voor ontlasting, vooral door zorgen over hygiëne en privacy. Structurele aandacht voor schone, afsluitbare en bruikbare toiletten kan daarom bijdragen aan het welzijn van leerlingen.
Voor leraren en mentoren maken de resultaten duidelijk dat toiletvermijding vaak onzichtbaar blijft, terwijl kinderen er wel klachten door kunnen ervaren. Vooral bij buikpijn, obstipatie of ongewild verlies van ontlasting kan het relevant zijn om rekening te houden met de schoolomgeving en de drempel die leerlingen ervaren om naar het toilet te gaan.
Voor ouders, jeugdartsen en scholen onderstreept het onderzoek dat toiletgedrag op school bespreekbaar moet zijn zonder schaamte. De onderzoekers stellen geen oorzakelijk verband vast, maar laten wel zien dat veel kinderen klachten koppelen aan het ophouden van ontlasting. Dat maakt samenwerking tussen school, ouders en gezondheidsprofessionals belangrijk bij het verbeteren van toiletvoorzieningen en toiletroutines.
Bron: Van Streun, S. P., Ter Schure, A. C., Rook, M., Sandberg, B., Derikx, J. P. M., Benninga, M. A., Koppen, I. J. N., Croon, M. C. H. & Gorter, R. R. (2026). Stool Withholding at School Among Children in the Netherlands, JAMA Network Open. DOI: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2026.12390
