Hoe beginnende leraren lesgeven, hangt sterk samen met de betrokkenheid van leerlingen in de klas. Vooral activerend lesgeven en goed klassenmanagement blijken daarbij het belangrijkst. Die samenhang geldt voor zowel de emotionele als de gedragsmatige betrokkenheid van leerlingen, en verschilt niet naar geslacht of opleidingsniveau van de ouders. Dat blijkt uit een grootschalige studie van onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen.
De onderzoekers, Ridwan Maulana, Michelle Helms-Lorenz en Cor Suhre, wilden weten welke aspecten van het lesgedrag van beginnende leraren het sterkst samenhangen met de betrokkenheid van leerlingen tijdens de les. Die vraag is relevant voor scholen, schoolleiders en lerarenopleidingen, omdat zij daarmee beter kunnen bepalen welke ondersteuning startende docenten in hun eerste jaren nodig hebben. Eerder onderzoek liet al zien dat betrokkenheid tijdens de les belangrijk is voor leren, maar minder duidelijk was welke concrete gedragingen van leraren daarbij het zwaarst wegen.
Zes dimensies
Voor hun analyse gebruikten de onderzoekers gegevens van 11.973 leerlingen, 647 leraren en 198 scholen in het Nederlandse voortgezet onderwijs. Leerlingen vulden een vragenlijst in over het gedrag van hun beginnende leraar tijdens de les. Daarbij ging het om zes dimensies: een veilig en stimulerend leerklimaat, klassenmanagement, duidelijkheid van instructie, activerend lesgeven, gedifferentieerde instructie en het aanleren van leerstrategieën.
Daarnaast rapporteerden leerlingen over hun eigen emotionele en gedragsmatige betrokkenheid. De gegevens werden geanalyseerd met multilevelmodellen, zodat rekening kon worden gehouden met verschillen tussen leerlingen, klassen en scholen.
Activerend lesgeven springt er duidelijk uit
Uit de analyses blijkt dat alle zes dimensies van lesgedrag samenhangen met betrokkenheid, maar niet in gelijke mate. Activerend lesgeven springt er duidelijk uit als sterkste voorspeller van zowel emotionele als gedragsmatige betrokkenheid. Daaronder verstaan de onderzoekers onder meer dat leraren leerlingen aanmoedigen om zelf na te denken, voorkennis activeren en duidelijk maken waarom de lesstof relevant is.
Ook goed klassenmanagement blijkt sterk samen te hangen met betrokkenheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om ordelijke lessen, duidelijke regels, efficiënte overgangen en zo min mogelijk tijdverlies. Volgens de onderzoekers hadden juist deze twee dimensies samen de grootste praktische betekenis. Hun gecombineerde effect bedroeg 0,63 op de vierpuntsschaal voor emotionele betrokkenheid en 0,50 voor gedragsmatige betrokkenheid.
Vooral het aanleren van leerstrategieën bleef achter
Andere dimensies, zoals duidelijkheid van instructie, differentiatie en het aanleren van leerstrategieën, hingen ook samen met betrokkenheid, maar hun bijdrage was kleiner. Daarbij valt op dat de meer leerlinggerichte en meer complexe vaardigheden gemiddeld lager scoorden dan de basisvaardigheden. Vooral het aanleren van leerstrategieën bleef achter. De onderzoekers schrijven dat ongeveer de helft van de leerlingen aangaf dat hun leraar hun zulke strategieën nauwelijks aanleerde.
Achtergrondkenmerken van leerlingen speelden in deze studie een beperkte rol. Leerlingen met lager opgeleide ouders lieten aanvankelijk iets minder gedragsmatige betrokkenheid zien dan leerlingen met hoger opgeleide ouders. Maar zodra de zes dimensies van lesgedrag in het model werden opgenomen, werd die samenhang kleiner. Ook voor geslacht vonden de onderzoekers uiteindelijk geen verschil meer zodra rekening werd gehouden met het lesgedrag van de docent. Dat wijst erop dat de kwaliteit van het lesgeven directer samenhangt met betrokkenheid dan deze achtergrondkenmerken.
Betrokkenheid in de klas
De onderzoekers vonden bovendien geen aanwijzingen dat de samenhang tussen lesgedrag en betrokkenheid anders uitpakt voor verschillende groepen leerlingen. Activerend lesgeven en goed klassenmanagement blijken dus niet vooral voor één specifieke groep van belang, maar hangen breed samen met betrokkenheid in de klas.
Op basis van deze bevindingen stellen de onderzoekers dat begeleiding van beginnende leraren in scholen in het bijzonder aandacht zou moeten geven aan activerend lesgeven en klassenmanagement. Ook voor lerarenopleidingen zijn dat volgens hen kernvaardigheden in de voorbereiding op het beroep. Voor differentiatie en het aanleren van leerstrategieën zien zij eerder een rol in verdere professionalisering na de eerste fase van de loopbaan, omdat die vaardigheden complexer zijn en in de praktijk nog minder sterk ontwikkeld lijken.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor scholen en schoolleiders laat dit onderzoek zien dat begeleiding van beginnende leraren vooral winst kan opleveren als die zich richt op activerend lesgeven en goed klassenmanagement. Juist deze twee dimensies hangen het sterkst samen met de betrokkenheid van leerlingen tijdens de les.
Voor lerarenopleidingen onderstrepen de resultaten dat startende docenten niet alleen een veilig leerklimaat en duidelijke instructie moeten leren bieden, maar vooral ook leerlingen actief bij de les moeten betrekken. Volgens de onderzoekers verdienen deze vaardigheden een centrale plaats in de voorbereiding op het beroep.
Voor professionalisering in scholen maken de bevindingen duidelijk dat differentiatie en het aanleren van leerstrategieën extra aandacht vragen na de eerste inductiefase. Deze vaardigheden hangen wel samen met betrokkenheid, maar waren in deze studie gemiddeld minder sterk ontwikkeld bij beginnende leraren.
Bron: Maulana, R., Helms-Lorenz, M. & Suhre, C. (2026). Secondary School Student Perceptions of Beginning Teachers’ Teaching Behaviours and Their Academic Engagement: Multilevel Modelling, Behavioral Sciences, 16(3), 399. DOI: https://doi.org/10.3390/bs16030399
