Dat blijkt uit een grootschalige systematische literatuurstudie van onder andere de Universiteit Maastricht waarin 115 wetenschappelijke onderzoeken zijn geanalyseerd. In die studies worden omgevingsfactoren in scholen in verband gebracht met aandacht, motivatie, tevredenheid en psychologisch welzijn.
De onderzoekers analyseerden publicaties uit de periode 2014–2024 waarin fysieke kenmerken van gebouwen werden onderzocht in relatie tot psychologische en gedragsmatige uitkomsten. Alleen peer-reviewed studies werden meegenomen, uitgevoerd in woningen, scholen of werkplekken, of in gesimuleerde versies daarvan. Binnen de schoolcontext ging het om leeromgevingen waarin factoren zoals verlichting, akoestiek, luchtkwaliteit, temperatuur en ruimtelijke indeling werden onderzocht.
Adequaat licht zorgt voor hogere aandachtsscores, betere concentratie en meer tevredenheid
Verlichting en daglicht zijn de meest onderzochte factoren. In 24 studies werden significante verbanden gevonden tussen lichtcondities en welzijnsgerelateerde uitkomsten. In schoolomgevingen worden adequate lichtomstandigheden geassocieerd met hogere aandachtsscores, betere concentratie en meer tevredenheid.
Akoestiek is eveneens veelvuldig onderzocht. In 22 studies werden significante associaties gevonden tussen geluidscondities en welzijn. Geluidsoverlast en akoestisch ongemak hangen samen met verhoogde stress en verminderde motivatie, terwijl goede akoestische omstandigheden worden geassocieerd met betere concentratie en hogere tevredenheid in binnenruimtes, waaronder scholen.
Lagere stressniveaus en hogere waargenomen productiviteit
Ook thermisch comfort en binnenluchtkwaliteit komen consistent naar voren. Comfortabele temperaturen en goede ventilatie hangen in meerdere studies samen met lagere stressniveaus en hogere waargenomen productiviteit en aandacht.
Daarnaast bespreekt de review de rol van ruimtelijke indeling. Flexibele ruimtes die autonomie ondersteunen en sociale interactie mogelijk maken, worden in verschillende studies geassocieerd met hogere tevredenheid en positieve psychologische uitkomsten. Voor leeromgevingen betekent dit dat aanpasbare ruimtes samenhangen met ervaren welzijn.
Biofiele ontwerpelementen, zoals planten, natuurlijke materialen en uitzicht op groen, worden in meerdere studies in verband gebracht met verbeterde stemming, verminderde stress en hogere tevredenheid in binnenruimtes, waaronder scholen.
De auteurs benadrukken dat veel van de geïncludeerde studies cross-sectioneel zijn. Veel van de onderzochte studies meten omgevingsfactoren en welzijn op één moment, waardoor geen uitspraken kunnen worden gedaan over oorzaak en gevolg. Daardoor kunnen geen causale conclusies worden getrokken.
Noodzaak van meer longitudinaal en experimenteel onderzoek
Zij wijzen op de noodzaak van meer longitudinaal en experimenteel onderzoek om oorzakelijke verbanden en langetermijneffecten in school- en andere binnenomgevingen beter vast te stellen. Ook signaleren zij dat veel onderzoeken gebruikmaken van zelfontwikkelde meetinstrumenten, wat vergelijking tussen studies bemoeilijkt.
De review concludeert dat fysieke kenmerken van schoolgebouwen – waaronder verlichting, akoestiek, thermisch comfort, luchtkwaliteit, ruimtelijke flexibiliteit en natuurlijke elementen – consistent samenhangen met psychologische en gedragsmatige uitkomsten die relevant zijn voor functioneren in de klas.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor ontwerp en renovatie van schoolgebouwen stellen de auteurs dat binnenomgevingscondities zoals verlichting, akoestiek, thermisch comfort en luchtkwaliteit belangrijke factoren zijn die in meerdere studies samenhangen met welzijns- en gedragsuitkomsten.
Voor inrichting van leeromgevingen wijzen de auteurs op het belang van ruimtelijke flexibiliteit en autonomie-ondersteunende indelingen. Flexibele ruimtes en biofiele elementen worden in de geïncludeerde studies in verband gebracht met positieve psychologische uitkomsten.
Voor vervolgonderzoek in onderwijscontexten benadrukken de auteurs de noodzaak van longitudinale en experimentele studies om causale relaties en langetermijneffecten van gebouwontwerp op welzijn en functioneren in scholen vast te stellen.
Bron: Built environment design and human well-being: A systematic review of psychological and behavioral outcomes in residential, school and workplace settings, Building and Environment (2025). DOI: https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2025.110075
